Groeiplaatsaspecten
Wortelopdruk
Opdruk verharding door beworteling
Bomen in verharding: “vloeken in de kerk”
Opdruk van verharding door boomwortels is een veelvoorkomend probleem. Bomen langs wegen, fietspaden en trottoirs verfraaien het wegbeeld en zorgen voor geleiding van de weggebruikers. Maar de aanwezigheid van wortels onder de verharding kan vaak leiden tot problemen zoals wortelopdruk. Gevolgen hiervan zijn beschadiging van de verharding, onveilige situaties en hogere onderhoudskosten.Vaak kan de directe overlast tijdelijk opgelost worden door het kappen van de wortels. Dit kan echter leiden tot instabiliteit van de bomen, zeker als er veel wortels weggekapt worden.
Acties zoals planten van bomen, bomen planten op grotere afstand van de weg en regelmatig wortels kappen zijn niet oplossingen. Zij leiden echter niet tot de gewenste resultaten. Want bomen hebben ook als functie de zwakkere verkeersdeelnemer te beschermen tegen het gemotoriseerde verkeer. Maar ook het op afstand planten van bomen geeft niet de oplossing want de wortels kunnen tientallen meters overbruggen. Bomen zoeken met hun wortels naar voeding en vocht. Dat kan op tientallen meters uit de boom zijn. Het iets verder van de weg planten van bomen is derhalve geen oplossing om opdruk van verhardingen te voorkomen.
De afgelopen jaren is er nadrukkelijk naar dit probleem gekeken. Ook zijn er allerlei technisch oplossingen voor dit probleem. Maar het probleem “dient bij de wortel” aangepakt te worden. Een goede standplaats is dan ook essentieel voor het voorkomen van wortelopdruk.
Daarvoor zijn diverse technieken bedacht:
- Wortelgeleidende of wortelwerende schermen.
- Aanpassing in de wegconstructie met bomenzand of bomengranulaat in de fundering.
- Sandwichconstructies
- Groeiplaatsconstructies (boomkratten).
Wat zijn de oorzaken van wortelopdruk?
- Onvoldoende afscherming van de wegconstructie of verhardingen.
- Onvoldoende doorwortelbare ruimte voor de boom op de gewenste groeiplaats.
Dit is vaak het gevolg van factoren zoals:
- Een verkeerde boomsoortkeuze.
- Onvoldoende inrichtingskwaliteit van de groeiplaats van de boom
- Veranderingen in de situatie na de aanleg.
Om te begrijpen waarom boomwortels de verharding opdrukken moet gekeken worden naar de eigenschappen van boomwortels. De volgende zaken zijn van belang.
Groeikracht en indringingsvermogen
- Bomen hebben van nature een enorme drang en kracht om zich te ontwikkelen.
- Jonge wortels zijn heel fijn en kunnen in hele kleine openingen doordringen.
- Als de wortel in de dikte groeit dan oefent hij druk uit. Uit onderzoek is gebleken dat dit wel 16 bar kan zijn.
- Vlak onder de verharding is de oppervlakte vaak aantrekkelijk voor wortels. De grond is daar los en de wortel ondervindt daar geen tegendruk.
Vorm
- Wortels gaan vooral de breedte in en hebben een langgerekt of een cirkelvormig wortelgestel.
- Een wortel van een boom met een kroondiameter van 10 meter kan een wortelgestel hebben tot wel 30 meter uit de stam.
- Wanneer voldoende vocht en voeding voorhanden is dan blijven de wortels vooral binnen de kroonprojectie.
Bewortelingsdiepte
- Bij een hangprofielwater groeien de wortels vrijwel niet dieper dan 1 meter.
- Bij grondwaterprofielen groeien de wortels normaliter tot maximaal de diepte van de gemiddelde hoogste grondwaterstand.
- In de praktijk is er geen verschil tussen oppervlakkig en diep wortelende boomsoorten. De wortels van de bomen groeien daar waar voeding, water, zuurstof en een goed doorwortelbare grond is.
Stabiliteit
- Wortels zorgen voor de verankering van de boom en daardoor voor de stabiliteit.
- Een vuistregel is dat de verankeringsbreedte minimaal een derde van de uiteindelijke kroondiameter moet zijn.
- Een wortel met een diameter van 6 centimeter heeft een trekkracht van circa 3 ton; als er wortels worden verwijderd heeft dit gevolgen voor de stabiliteit
Om tegemoet te komen aan de eigenschappen van wortels is het van belang om de wortels te sturen. Dit kan door het gebruik van diverse technieken zoals draagkrachtige boomsubstraten of drukspreidende constructies. Ook is het mogelijk om wegconstructies te combineren met bomen door de volgende mogelijkheden.
In de afgelopen decennia was het zeker geen aandachtspunt. Daarom komt een opgedrukte verharding nu veelvuldig voor doordat de wortels de verharding opdrukken en overlast veroorzaken. In de financiële paragraaf wordt hier extra aandacht aan geschonken.



