Groeiplaatsaspecten

Groeiplaatsaspecten algemeen

De groeiruimte voor bomen in de stad, zowel ondergronds als bovengronds komt steeds meer onder druk te staan. Het intensievere ruimtegebruik leidt er toe dat bomen letterlijk en figuurlijk in de knel komen.

Om dit te voorkomen is het belangrijk goed naar de benodigde groeiruimte van de bomen te kijken. Het is noodzakelijk dat voldoende ruimte voor de bomen gereserveerd wordt. Bomen vervullen een aantal architectonische functies in de openbare ruimte, daarom dienen de bomen op de stedelijke structuur aan te sluiten. Om ervoor te zorgen dat het aanplanten van bomen ook op de langere termijn succesvol is, moet er goed nagedacht worden over de beschikbare ruimte voor bomen. Op beleidsniveau moeten keuzes gemaakt worden over de groeiplaats. Een boom is meer dan een groen bolletje of cirkel op een plattegrond. Verkeerde of slechte keuzes die nu gemaakt worden kunnen in de toekomst leiden tot hoge beheerkosten. Bovengronds  worden de groeiplaatsaspecten beïnvloed door:

  • Te weinig ruimte voor de volwassen boomkroon.
  • Ruk- en valwinden rond grote gebouwen.
  • Geringe afstand tot de rijbaan met als gevolg aanrijschade.
  • Opspattend strooizout.
  • Verharding dicht bij de stamvoet.

Méér nog dan problemen vanwege beperkte bovengrondse groeiruimte kunnen ondergrondse groeiplaatsbeperkingen van invloed zijn op het welzijn van de boom. Als deze niet in orde zijn  kan de boom nooit optimaal functioneren.

Belangrijk zijn;

  • De omvang van de ondergrondse groeiruimte.
  • Bodemkwaliteit.
  • Luchthuishouding.
  • Vochthuishouding.
  • Beschikbaarheid van voedingselementen.
  • Bodemleven.
  • Zuurtegraad en zoutgehalte.

Graafwerkzaamheden, zoals de aanleg en vervanging van kabels en leidingen vormen bedreigingen voor bomen. Een boom met een beschadigd wortelgestel kan instabiel worden en omvallen. Via de beschadigingen van de wortels kan de boom geïnfecteerd raken door schimmels of andere organismen. Hierdoor kan de boom afsterven. Vooral in de hoofdstructuren leidt dit tot een onevenwichtig beeld. Het CROW  heeft een publicatie gemaakt hoe om te gaan met de aanleg en vervanging van kabels en leidingen in de buurt van bomen. Deze heet “Combineren van onder- en bovengronds infrastructuur met bomen”. Bij ieder ontwerp in een stedelijke omgeving waar bomen een rol spelen dient deze publicatie gevolgd te worden. Belangrijk is om in de aanbestedingsdocumenten deze publicatie te benoemen zodat er zo min mogelijk schade aan de bomen ontstaat.

Onder het beschermen van de groeiplaats en de boom valt eveneens het voorkómen van zoutschade als gevolg van gladheidsbestrijding. Zoutschade ontstaat door het verwaaien bij droog strooien, het opwerpen van gevriesdroogd zout door verkeer en het vernevelen van het zoute smeltwater. Eerstgenoemde strooiwijze kan worden vervangen door nat te strooien.

Andere bedreiging voor de groeiplaatskwaliteit vormt de afwatering van zout smeltwater van de weg dat terechtkomt in de groeiplaats van de boom en daar opneembaar wordt voor de boom. Dat houdt in dat schadelijke gevolgen ontstaan voor zowel de boom als de groeiplaats. De gemeente Weert streeft naar een groeiplaats, waarbij de afwatering van – in ieder geval-  het rijbaanoppervlak niet via de groeiplaats plaats vindt. Reeds in de ontwerpfase is het voorkomen van zoutschade een belangrijk aandachtspunt. Verder van de rijbaan af en een groeiplaats met verhoogde omranding zijn voorbeelden van preventieve aanleg als het gaat om voorkomen van zoutschade.

Er is een aantal momenten om naar de groeiplaatsomstandigheden te kijken. Dat is bij renovatieprojecten van het groen, herinrichtingsplannen bij grootschalige rioolprojecten en het ontwikkelen van nieuwbouwwijken en de inpassing van bestaande bomen in het gebied.